Contact

Risicoleiderschap staat voor kwaliteit

Conventioneel risicomanagement is te complex gemaakt

Risicogestuurd, omgaan met onzekerheden, risico’s en kansen

Risico-expert dr. Martin van Staveren hield donderdag 15 november op het ManualMaster Congres een lezing en workshop over risicogestuurd werken en risicoleiderschap.

Martin van Staveren adviseert organisaties vanuit VSRM over vernieuwend risicomanagement, is kerndocent aan de Executive Masteropleiding Risicomanagement, Universiteit Twente en doceert in de Master Kwaliteitsmanagement aan de Schouten University. In 2015 verscheen zijn boek Risicogestuurd Werken in de praktijk en onlangs kwam zijn boek Risicoleiderschap uit.

Risicomanagement wordt te ingewikkeld gemaakt, luidt zijn stelling. Daarom heeft hij anders omgaan met risico’s tot zijn missie gemaakt. Hij noemt dit Risicogestuurd Werken via Risicoleiderschap. Zijn back-to-basic aanpak bestaat uit het inbedden van gangbare risicomanagement-stappen in bestaande werk- en managementprocessen.

Conventioneel risicomanagement is te complex

Martin: ‘Risicogestuurd werken is expliciet en gestructureerd omgaan met onzekerheden, risico’s en kansen. Dit betekent aandacht geven aan de menselijke factor én de organisatiecultuur. Hiervoor zijn passende organisatorische voorwaarden nodig. Risicoleiderschap gaat over het ontwikkelen van de bijbehorende vaardigheden én het in de praktijk toepassen daarvan.’

Ik hoor mensen kreunen en steunen onder het regime van managementsystemen

In je artikel ‘Risicoleiderschap staat voor kwaliteit’ schrijf je dat het huidige kwaliteits- en risicomanagement niet voldoet. De huidige onzekerheden en de dynamische wereld waarin we leven liggen daaraan ten grondslag. Waarin zien we dat mankeren terug in de dagelijkse praktijk?
Martin: ‘In sectoren als zorg, onderwijs en financiële dienstverlening hoor ik mensen kreunen en steunen onder het regime van managementsystemen. Ze raken er door geblokkeerd.’

‘Dat komt omdat conventioneel risicomanagement te complex is gemaakt. Er moet van alles worden ingevuld en gedaan. Dat tijd kost. Tijd die niet kan worden besteed aan de patiënt of het proces. Aan de ander kant wordt de meerwaarde niet zichtbaar gemaakt. De link naar wat het oplevert ontbreekt. Dat gaat een keer knellen.’

Chaos versus structuur

Je stelt dat het gangbare risicomanagement nadruk legt op systemen, planning, controle en beheersbaarheid waarmee de illusie van onbegrensde maakbaarheid van organisaties in stand wordt gehouden. Risicogestuurd werken gaat juist meer uit van mens, organisatiecultuur, flexibiliteit, leren, aanpassingsvermogen en de realiteit van begrensde maakbaarheid. Kan het een zonder het ander?
Martin: ‘Nee het is niet een of-of. Het is vooral een kwestie van minder accent leggen op de kenmerken van het conventionele risicomanagement en wat  meer op die van risicogestuurd werken.’

Twintig kenmerken voor vernieuwend risicogestuurd werken

‘Ik sprak laatst een engineer van een succesvol bedrijf dat machines voor de voedingsindustrie maakt. Hij vertelde dat elke order die binnenkomt ongestructureerd verloopt.’

‘Zo ontstaat gedoe en meerwerk. Kortom, chaotische toestanden. Typisch een bedrijf waar meer structuur moet komen. Deze onderneming heeft geen baat bij meer variatie, een kenmerk van risicogestuurd werken, maar juist bij standaardisatie, kenmerk van conventioneel risicomanagement.’

‘Ik heb 20 kenmerken voor conventioneel risicomanagement en 20 kenmerken voor vernieuwend risicogestuurd werken in kaart gebracht en naast elkaar gezet. Bedrijven moeten voor zichzelf bepalen waar het gaat zitten op het continuüm tussen deze 20 accentverschillen.’

Neiging om op safe te gaan

De ontwikkeling dat straks alle ISO-normen en richtlijnen risicogebaseerd zijn, zie je als een verbetering. Schuilt in die vastlegging niet het gevaar dat managers zich weer op allerlei normen en richtlijnen vastpinnen waardoor de door jou bepleite flexibiliteit en anders omgaan met risico’s de nek worden omgedraaid?
Martin: ‘We zullen altijd normen en richtlijnen nodig hebben. De nieuwe ISO 9001 en risicomanagementrichtlijnen zijn juist gebaseerd op principes waarmee veel meer ruimte wordt geboden. Mensen belemmeren en beperken zich vaak zelf, terwijl als je de richtlijn leest dit helemaal niet nodig is.’

Invoering van risicomanagement via risicogestuurd werken kan als innovatie worden beschouwd

Waar komt dat zichzelf beperken vandaan?
Martin: ‘Mensen hebben de neiging om op safe te gaan. In mijn boek Risicoleiderschap haal ik de behoeftepiramide van good-old Maslov aan. Op de tweede trede staan zekerheid en veiligheid, de zogenoemde deficiëntiebehoeften. Als zekerheid en veiligheid wegvallen, gaan mensen zich ongemakkelijk voelen.’

‘De mens heeft behoefte aan helderheid, duidelijkheid, afspraken maken en zaken in hokjes stoppen. Maar in een wereld die continu beweegt, zijn de grenzen van je hokje vaak achterhaald voordat ze zijn getrokken.’

Risicogestuurd werken als innovatie

Bij risicogestuurd werken is iedereen in de organisatie met een kwaliteitsdoel verantwoordelijk voor het effectief omgaan met bijbehorende onzekerheden: de risico’s én kansen. In de praktijk wordt gewerkt met wispelturige, eigenzinnige en vastgeroeste medewerkers. Is ook nagedacht over de manier waarop je risicogestuurd werken bij die mensen tussen de oren krijgt?
Martin: ‘Jazeker. Het boek Risicogestuurd Werken is gebaseerd op mijn proefschrift over invoering van risicomanagement in organisaties. Daarin trek ik de conclusie dat het invoeren van risicomanagement via risicogestuurd werken als innovatie beschouwd kan worden.’

‘Als je het als innovatie beschouwt, dan is er enorm veel kennis uit het innovatiemanagement beschikbaar om toe te passen. Je kunt dan kijken naar wat mensen motiveert en wat ze nodig hebben aan kennis. Deze menscomponent is van belang.’

‘Daarnaast – en dat wordt vaak onderschat – zijn de organisatiestructuren en -culturen van belang. Ze moeten mensen stimuleren en motiveren om open en transparant met risico’s om te gaan. Voor leidinggevenden is dat vaak een enorme eyeopener, die tegelijkertijd voor onrust kan zorgen. Zij zijn het die vooraan dienen te staan om passende voorwaarden te scheppen en er zelf mee aan de slag te gaan.’

We moeten allemaal basisvaardigheden ontwikkelen voor het omgaan met risico’s

Een risicoleider – zo stel je – beschikt over 4D-vaardigheden: doelgericht, diversiteit, durven en doen. Hij of zij kan/moet kunnen werken met de kernbegrippen als onzekerheid, risico en risicoperceptie. In de directiekamer weerklinkt dan al snel de vraag: waar vinden we zo’n manager?
Martin: ‘In het boek Risicoleiderschap stel ik dat  – gegeven de onzekere wereld, de grote dynamiek, vele eisen en ambitieuze doelen – iedereen te maken heeft met onzekerheden en risico’s. Om die reden zouden we allemaal deze basisvaardigheden moeten ontwikkelen. Het betekent misschien dat we een grote quantumsprong moeten maken. Herkennen en erkennen dat basisvaardigheden voor omgaan met onzekerheden en risicoperceptie beter ontwikkeld moeten worden en dit niet overlaten aan die enkele risico- of kwaliteitsmanager die rondloopt.’

De rol van risicoperceptie

Is dit een pleidooi voor speciale opleidingen?
Martin: ‘Jazeker, maar ook opleidingen integreren in bestaande opleidingen. Als je structureel impact wilt hebben, moet vooral binnen de opleidingen die er al zijn aandacht komen voor onzekerheden, de rol van risicoperceptie en hoe we daar op een verstandige manier mee omgaan.’

Wat te denken van de stelling Alles valt of staat met risicobewustzijn: anticiperen op mislukking, ervaren van negatieve gevoelens, denkend aan mislukking en als risicoleider oog hebben voor blokkades bij jezelf en in je omgeving?
Martin: ‘Hier wordt het risico in het klassieke keurslijf van gevaar geperst. Terwijl het mooie van de hedendaagse risicodefinitie is dat het een effect is van onzekerheid op doelen. Dat betekent dat we de positieve kant van onzekerheid, dat zijn de kansen of business opportunities, ook kunnen meenemen.’

Risico en probleem worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald

Een risico is een dus een kans?
Martin: ‘Ja, in twee betekenissen. Het  kan een kans zijn in die zin dat het positieve effecten heeft op het doel dat je nastreeft. Daarnaast kun je met het ontdekken van een risico dolblij zijn, want je hebt dan iets te pakken dat mogelijk effect heeft op je doel, terwijl het effect nog niet heeft plaatsgevonden. Met andere woorden, zolang het een risico is en geen probleem kun je er wat aan doen.’

Wat is een risico en wat een probleem

Een risico is dus geen probleem?
Martin: ‘Klopt. Risico en probleem worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald. Mensen benoemen een problemen en verpakken het als een risico. Het grote verschil is dat een probleem er al is en vraagt om een oplossing en actie, terwijl een risico iets is wat kan gebeuren, maar misschien helemaal niet gebeurt.’

‘Wat zijn risico’s, wat zijn onzekerheden, wat zijn problemen en wat is de samenhang daartussen. Dat loopt door de manier waarop we er met elkaar over praten nog wel eens door elkaar. Een van de aspecten van het risicogestuurd werken is het expliciet maken van wat een risico is en wat een probleem.’

‘Hebben we het over een aanname als oorzaak van een risico? Is het een feit of een interpretatie? Hele basale aspecten die een groot verschil kunnen maken. Het één is een objectief gegeven, het ander een subjectief. Als iets subjectief is, kun je op basis van dezelfde informatie tot heel andere conclusies komen.’

door Ad Killian


WORKSHOP – RISICOGESTUURD WERKEN VIA RISICOLEIDERSCHAP
dr. Martin van Staveren

Martin van Staveren bespreekt risicoleiderschap als vorm van kwaliteit.

Martin van Staveren

Risico-expert dr. Martin van Staveren staat voor anders omgaan met risico’s. Hij adviseert bedrijven en publieke organisaties in allerlei sectoren. Ook is hij kerndocent aan de Executive Masteropleiding Risicomanagement, Universiteit Twente.
Tijdens het ManualMaster Congres geeft Martin een presentatie én twee workshops over het thema risicogestuurd werken via risicoleiderschap. Onder de titel Risicoleiderschap staat voor kwaliteit maakt hij duidelijk hoe we in een dynamische omgeving effectiever kunnen omgaan met onzekerheden, risico’s én kansen. Dit om samen op een werkbare wijze mooie doelen te kunnen realiseren.

SCHRIJF U IN VOOR DE WORKSHOP


PROGRAMMA MANUALMASTER CONGRES

Meer info: VSRM

Risicoleiderschap staat voor kwaliteit

Samenvatting Risicoleiderschap

Risicoleiderschap en kwaliteit zijn nauw met elkaar verbonden.

Durven omgaan met risico’s.